(Za Portal Analitika specijalno iz Beograda)
Nasilnike inspirišu političari sa desnice, diriguje im se iz opozicionih partija, finansiraju ih ruski ekstremisti, vodi ih crkva – to je tek djelić optužbi koje se pojavljuju svaki put kada kakve demonstracije posluže kao povod za razbijanje Beograda.
U nemogućnosti da već godinama riješe ove probleme država se pravdala lošim zakonima. Sada su zakoni donijeti, sudstvo je reformisano i zato još jače odzvanja pitanje - kako će se i kada procesuirati izgrednici koji sprovode nasilje?
Koštuničina tajna veza: Da li huligani koji se često podvlače pod imena raznih navijačkih grupa a ruše, pale i pljačkaju zbog, kako kažu, "viših nacionalnih interesa", zaista imaju uporište u desno orijentisanim partijama i Srpskoj pravoslavnoj crkvi?
Na prvi pogled, reklo bi se da je takva konstatacija održiva, ali se, svakako, ne može reći da svaka ili bilo koja desno orijentisana politička stranka ima direktne veze sa ekstremistima. Takve veze, međutim, nisu isključene kada je riječ o pojedincima iz tih stranaka.
Iako niko od onih koji povezuju huligane i desne političare nije direktno rekao o kojim strankama se radi, zbog parola pod kojim huligani čine nerede - "Kosovo je Srbija", "Nećemo u Evropsku uniju jer tamo nestaju naše tradicionalne vrijednosti" - vrlo često se aludira da nasilnici inspiraciju nalaze u retorici upravo Demokratske stranke Srbije koju vodi Vojislav Koštunica. Veza između DSS-a i ekstremista više puta je demantovana iz te partije. Međutim, neki javni nastupi ukazuju na neke „nevidljive“ veze. Tako je Miroslav Markićević, poslanik Nove Srbije, sestrinske stranke Koštuničinog DSS-a, rekao u Skupštini da se stidi što nije bio u Beogradu sa protivnicima Parade ponosa. "Ova djeca što čame u zatvoru, treba da izađu kao trećepozivci. Nismo mi ništa organizovali, kad mi organizujemo - vidjećete kako će to izgledati", rekao je Markićević. Tako ponekad demanti više dokazuje nego što negira.
Bliskost ideologija: Za kriminologa Dobrivoja Radovanovića bliskost ideološke potke huliganskih grupa i pojedinih političkih partija je očigledna i nevjerovatno je što se državni organi još nisu usudili da zabrane te organizacije ili ublaže njihov uticaj.
- Postoji vrijednosni sistem i jednih i drugih, a to je - nacionalizam i šovinizam, odnosno neka profašistička organizacija tih grupa. To je njihova ideološka potka koja je bliska nekim političkim partijama. Te političke partije masovno koriste huliganske grupe i desničarske organizacije za postizanje svojih ciljeva, smatra Radovanović.
I Srpska radikalna stranka je bliska desničarskim organizacijama. Kada su organizovani protesti protiv hapšenja Radovana Karadžića i njegovog izručenja Haškom tribunalu - radikali su podržavali te demonstracije. Pored nereda koji su izbili tokom tih demonstracija, prebijen je i snimatelj TV B92. Njihovi poslanici su nekoliko puta ponavaljali kako je ta stranka „sigurna kuća“ za Ratka Mladića.
Uticaj Srpske pravoslavne crkve: Iako se Srpska pravoslavna crkva u svojim saopštenjima protivila nasilju pred Paradu ponosa, crkvi se zamjera što se nije direktno ogradila od ekstremista koji su, prema svjedočenjima očevidaca, na demonstracije protiv učesnika Parade ponosa pošli sa platoa ispred zgrade Patrijaršije, dok se druga grupa ekstremista nalazila ispred Hrama Svetog Save.
Svoju vezu sa crkvom nisu krile ni ekstremne organizacije poput "Obraza", "Dveri srpskih" i "Pokreta 1389", a gotovo svaka izjava mitropolita Amfilohija povodom održavanja Parade ponosa može se tumačiti kao - vjetar u leđa ekstremistima. Nakon njegovih izjava gotovo da se ne čuju one druge koje dolaze iz crkve i koje osudjuju nasilje.
Interesi i veze: Kome je u interesu da vlada haos, kome odgovara da se sve stvari sporo rješavaju?
Na ta, za srpsku vlast neuralgična pitanja, pokušao je da odgovori državni sekretar u Ministarstvu pravde Slobodan Homen. Konstatujući da je širok dijapazon ljudi koji imaju interes da se u Srbiji ništa ne promijeni, Homen je naveo da se među njima nalaze „i dileri droge i oni koji sada drže monopol“. Da li je srpski državni sekretar pod pojmom „oni koji drže monopol“ mislio na određene srpske tajkune – ostalo je stvar nagađanja.
Jedno se čini izvjesnim: ovako široko postavljena lista mogućih inspiratora i organizatora huliganskih grupa ostavlja srpskoj vlasti puno prostora za manevre.
Veze sadašnje vlasti i hulgana: Zanimljivo je, međutim, što sada na površinu isplivavaju neki događaji od prije deset godina u kojima su današnji akteri nasilja - pomagali DOS-u u petooktobarskom prevratu!
Tako je srpski dnevni list Blic podsjetio da je vođa navijača Crvene zvezde Marko Vučković - Mare 5. oktobra 2000. godine učestvovao u probijanju policijskog kordona ispred Savezne skupštine. Vučković je tada rekao da su navijači Zvezde, Rada i Partizana - na znak jednog od lidera DOS-a - krenuli na zgradu Skupštine SRJ koja je opljačkana i zapaljena, da su razoružavali policajce i oblačili im majice sa natpisom „Otpor“ da bi ih zaštitili od linča....
Ministar policije Ivica Dačić je u četvrtak na RTV B92 rekao da su "mnogi od navijača gostovali i dobijali gran-pri za demokratiju od nekih medijskih kuća". Dačić je aludirao na 2000. godinu kada je upravo RTV B92 dodijelio nagradu "Delijama", navijačima Crvene zvezde, uz obrazloženje da su to momci koji su se deset godina suprotstavljali režimu, tukli sa policijom dok su ostali spavali... Sa paljenjem američke ambasade u Beogradu 21. februara 2008. godine dovodi se u vezu Aleksandar Nikitović, tadašnji šef kabineta Vojislava Koštunice, koji je navodno rekao policiji da se skloni kada su huligani krenuli na ambasadu. Tog dana vlast čiji je premijer bio Vojislav Koštunica organizovala je veliki miting "Kosovo je Srbija" protestujući zbog proglašene nezavisnosti Kosova.
Spora ruka pravosuđa: Čudno, ali tačno - sudski procesi protiv nasilnika traju godinama, što šalje poruku da se nasilje isplati. Na primjer, za paljenje SAD ambasade optužena je jedna osoba i više nepoznatih počinilaca, a i taj jedan optuženi se brani sa slobode.
Proces za ubistvo Brisa Tatona, navijača francuskog Tuluza, koji je brutalno na smrt prebijen u centru Beograda prije godinu i po dana još traje, a ročišta se odlažu, iako njegovi roditelji iz Francuske uredno dolaze na svaki pretres u Beograd. Nakon ubistva Tatona tužilaštvo je zatražilo zabranu 14 ekstremnih grupa, a taj slučaj se još uvijek nalazi pred Ustavnim sudom, bez obzira na to što se prije godinu i po iz tog suda čulo da je „taj predmet prioritet suda“. Na direktna pitanja o sporosti sudskih procesa predstavnici Ministarstva pravde odgovaraju da je sada sudstvo reformisano, da postoje zakoni po kojima će se sadašnji izgrednici goniti krivičnom a ne prekršajno, što je ranije bio slučaj. Međutim, i dalje ostaje otvoreno pitanje - kako to da su u posljednjih deset godina ekstremne grupe ostale nedirnute, a po poslednjim događajima izgleda i da su ojačale? I kako to da Tadićeva vladajuća koalicija – koja se toliko bori protiv savremenih huliganskih grupa – ne može da izdejstvuje zabranu njihovog organizovanja?
Violeta CVEJIĆ
