Incidenti koji se događaju u obrazovnim ustanovama širom svijeta porasli su za 40%, sa više od 8.556 zabilježenih incidenata i 10.600 učenika i zaposlenih koji su ubijeni, povrijeđeni, oteti, uhapšeni ili na drugi način pretrpjeli štetu tokom 2024. i 2025. godine, pokazuje novo istraživanje Globalne koalicije za zaštitu obrazovanja od napada (GCPEA).
Napadi su prijavljeni u 83 države, a najveći broj incidenata zabilježen je u Kolumbiji, Demokratskoj Republici Kongo, Etiopiji, Haitiju, Palestini i Ukrajini.
Prema izvještaju GCPEA, Ukrajina je pretrpjela oko 900 napada na škole, dok je u Palestini zabilježeno najmanje 2.400 napada na učenike i nastavno osoblje.
Prema studiji, broj slučajeva u kojima vojne snage ili naoružane grupe zauzimaju škole i univerzitete gotovo se udvostručio (za 91%) u odnosu na prethodne dvije godine, sa ukupno 1.912 zabilježenih slučajeva.
Direktorica GCPEA-e, Lisa Čang-Bender, izjavila je da nalazi izvještaja predstavljaju ozbiljno upozorenje o prijetnji obrazovanju.
„Oni su upozorenje da globalne norme koje su nekada štitile djecu propadaju. Upozorenje da svijet klizi ka mjestu gdje ni najmlađi više nijesu zaštićeni. I upozorenje da, ukoliko sada ne povučemo granicu, možda je više nikada nećemo moći vratiti“, kazala je ona.
Najveći broj žrtava napada na obrazovanje zabilježen je u Mjanmaru, Nigeriji, Jemenu i Kamerunu, gdje je ukupno više od 1.700 učenika i zaposlenih ubijeno ili povrijeđeno.
U Nigeriji je, prema izvještajima, oteto više od 700 učenika i zaposlenih, dok je u Mjanmaru najmanje 80 učenika i zaposlenih ubijeno, a oko 240 povrijeđeno.
Profesor Tejendra Pherali sa Univerzitetskog koledža u Londonu rekao je da srce para činjenica da brojke rastu.
“Isti obrazac se ponavlja iz godine u godinu. Po mom mišljenju, ovo je više sistematski nego sporadičan problem, a napadi postaju sve strateškiji“, kazao je on.
Pherali je dodao da se iza ovih brojki kriju djeca koja više ne doživljavaju škole kao sigurno mjesto, te da se ne gubi samo obrazovanje – gube se sigurnost, budućnost i povjerenje u obrazovne institucije.
Izvještaj navodi da su u najmanje 11 država žene i djevojčice bile meta napada upravo zbog svog pola. Kao jedan od primjera navodi se napad na internat za djevojčice u Nigeriji 17. novembra 2025. godine, kada su naoružani napadači ubili zamjenicu direktorice i oteli 25 učenica.
Pogođeni su bili i učenici sa invaliditetom, koji se već suočavaju sa značajnim preprekama u pristupu obrazovanju. Tako su, prema izvorima, 11. septembra 2025. godine u Libanu izraelske vojne snage izvele kontrolisanu detonaciju kojom je uništena škola za djecu sa posebnim potrebama.
U napadima na škole često su korišćeni visokoeksplozivni projektili, uključujući municiju nošenu dronovima, što je dovelo do velikog broja žrtava, ozbiljne štete na infrastrukturi i zatvaranja brojnih obrazovnih ustanova.
Kiran King iz humanitarne organizacije War Child UK izjavio je da napadi na obrazovanje predstavljaju teško kršenje međunarodnog prava, uključujući Ženevske konvencije.
„Od 2010. godine broj djece koja žive u područjima zahvaćenim sukobima porastao je za 60%. U istom periodu broj teških kršenja prava djece, uključujući napade na obrazovanje, porastao je za čak 373%“, rekao je on.
King je dodao da situaciju dodatno pogoršavaju države koje djeluju bez straha od sankcija, kao i smanjenje međunarodne pomoći.
„Svjedočimo slabljenju multilateralnog sistema i široko rasprostranjenoj političkoj nekažnjivosti za ratne zločine. Neizbježna posljedica toga jeste dokumentovani porast nepoštovanja međunarodnog humanitarnog prava”, kazao je King.
Smanjenja pomoći koja dolaze iz SAD-a, ali i Ujedinjenog Kraljevstva i drugih država, dovela su do značajnog smanjenja sredstava namijenjenih humanitarnim aktivnostima.“
Ipak, Čang-Bender smatra da su ovi napadi sprječivi.
„Potrebno je da države okončaju vojnu upotrebu škola, ojačaju pravnu zaštitu i odgovornost za napade na obrazovanje te ulažu u sisteme praćenja, izvještavanja i ranog upozoravanja“, rekla je.
Ovi podaci dolaze u trenutku kada je broj međudržavnih sukoba dostigao najviši nivo od Drugog svjetskog rata.
Program za prikupljanje podataka o sukobima Univerziteta u Upsali registrovao je 65 sukoba tokom 2025. godine, od kojih je 13 klasifikovano kao ratovi – što znači da su tokom kalendarske godine izazvali najmanje 1.000 pogibija povezanih sa borbenim dejstvima. To je najveći broj od 1992. godine.
Broj poginulih, kako među borcima tako i među civilima, takođe je naglo porastao. Ukupno je više od 244.000 ljudi izgubilo život u organizovanom nasilju tokom 2025. godine, što ovu godinu čini drugom najsmrtonosnijom od genocida u Ruandi 1994. godine.
