VINOVA LOZA I VINO U CRNOJ GORI
Na tlu Crne Gore shodno klimatskim i topografskim karakteristikama, intenzivno gajenje vinove loze moguće je jedino u njenom južnom dijelu. U ovom području se, po svojim karakteristikama, položaju i značaju za gajenje vinove loze i proizvodnju grožđa i vina izdvajaju priobalni pojas i basen Skadarskog jezeraU prošlosti, primorje je imalo mnogo povoljniji geostrategijski položaj za razvoj vinogradarstva. Grčki kolonisti i trgovci, su uveli različite sorte dužinom cijelog Jadranskog priobalnog područja.Pretpostavlja se da su u zaleđu Jadranskog mora i basenu Skadarskog jezera vinogradarstvo značajnije unapređivali i Rimljani koji su ostavili mnoge zapise u kojima se opisuju različite sorte, načini uzgoja i njega loze. Pojedeni termini koji se i danas koriste u Crnoj Gori su latinskog porijekla: mošt (šira) - mostum , kada - cadus , bačva - bicus , kosijer - cossero , bokal - poculum , konata - canata , bagaš - bacus , konoba - conoba .Širenjem hrišćanstva na sjever, te propašću rimskog carstva izmijenjen je čitav ekonomski, socijalni, politički i ideološki sadržaj evropskog vinogradarstva. Hrišćani su u svojim crkvenim obredima koristili hljeb i vino. Simboli vina i čokota vinove loze, nađeni su na mnogim crtežima, mozaicima i skulpturama širom Evrope u toku ranog srednjeg vijeka.Prilikom dolaska Slovena na naše tlo, oni zatiču vinovu lozu, postepeno je prihvataju i nastavljaju njeno širenje. U tom periodu u postojećim i novoformiranim naseljima, uzorniji domaćini počinju i prvo odabiranje boljih čokota vinove loze koji su pokazivali određene pozitivne karakteristike značajne za tadašnji nivo proizvodnje i trgovine, što ujedno predstavlja početke u selekciji vinove loze od strane Slovena.
Tokom srednjevjekovne istorije nema mnogo pisanih podataka o rasprostranjenosti vinove loze, proizvodnji vina i značaju vinogradarstva u ovom području. Iz sačuvanih kotorskih pisanih spomenika, naročito u ugovorima o mirazu, zakupu, prodaji, testamentima i sudskim sporovima, može se vidjeti da je na početku XIV vijeka vinogradarstvo bilo veoma razvijeno i imalo značajnu ulogu u životu ondašnjih stanovnika ovih krajeva. U većem broju tih spisa pominju se vinogradi na području današnjeg Tivta, Budve i okoline Kotora . Vrijednost tadašnjeg vinograda od 5.500 čokota (55 kvadranjola) u Mržepu-Stoliv iznosila je 200 zlatnih dukata.Period od XV do XIX vijeka ispunjen je stalnom borbom za slobodu i nezavisnost Crne Gore. Ovi događaji uticali su na konstantno privredno zaostajanje. Smanjivanje broja muške radne snage, preorijentacija na proizvodnju žita na i onako malim obradivim površinama potisnula je proizvodnju grožđa na međe, krajeve parcela i male terase. Prilikom čestih prodora u teritoriju Crne Gore, Turci su uništavali voćke i vinovu lozu. Pod takvim okolnostim vinogradarstvo je stagniralo a vinova loza propadala. Posebno je nazadovalo uzgajanje vinskih sorti i proizvodnja vina.
Organizovaniji rad na širenju i unapređenju vinogradarstva počinje u vrijeme knjaza Nikole . U XIX vijeku ova grana poljoprivrede poprima karakteristike savremene organizovane privredne produkcije i čini veoma važnu granu poljoprivrede u Crnoj Gori. Sortiment je širen zahvaljujući doseljenicima koji su unosili različite sorte, kao i vlastima koje su narod podsticale zakonskim mjerama, a dijelom koristeći primjer i uticaj uglednih ljudi. Najveće probleme u razvoju vinogradarstva izazivali su periodi čestog ratovanja i vječita borba za preživljavanje koji su indukovali intezivniju produkciju ratarsko povrtlarskih kultura. Veliku štetu i pad proizvodnje grožđa i vina, kao i drugim vinogradarskim područjima svijeta, izazvala je najezda filoksere. U tom periodu se otvara prva Knjaževska crnogorska zemljodjelska škola u Danilovgradu (1875. g.) i u okviru škole osnovan je prvi lozni rasadnik i nabavljene neophodne alatke .Početkom 60-ih godina XX vijeka površine pod vinogradima u državnim Poljoprivrednim organizacijama počinju da rastu. Sedamdesetih godina prošlog vijeka započelo je intenzivnije podizanje vinograda i na društvenim i individualnim gazdinstvima.
Godina 1977. označava prekretnicu, jer od tada do 1982. godine teče realizacija projekta "Ćemovsko polje" kojim je Crna Gora dobila novih 1.500 ha vinograda, a uporedo sa tim i moderni "Vinarski podrum", koji je imao kapacitet 19 miliona litara.
AUTOHTONE VINSKE SORTE
Autohtoni sortiment ovog područja, zahvaljujući ambijentalnim i agrotehničkim uslovima, koji su omogućili potpuno ispoljavanje potencijalnih mogućnosti sorti, stvorio je osnovu za proizvodnju grožđa karakterističnog sastava i osobina koje daju pečat i osobinama vina i njihovom kvalitetu. Od autohtonih crnogorskih sorti za potrošače su najinteresantnije crna sorta Vranac i bijela sorta Krstač.
Vranac
Najčešći sinonimi koje srećemo u Crnoj Gori su: vranac, crmnička loza, crmnički vranac.Grozd ima male, blago eleptične, bobice plavocrne boje čije meso je neobojeno, i veoma ukusno. Karakteriše ga veliki sadržaj šećera. Obično se bere u zadnoj nedjelji avgusta ili prvoj nedjelji septembra.
Krstač
Sinonimi: krstača bijela, bijela krsta, bijela vinogradarska, bijela loza, bioka, bijoka, pjengavica, krstaš.Gaji se uglavnom u južnom dijelu Crne Gore. Najviše je zastupljen u okolini Podgorice. U Crmnici se može naći samo poneki čokot ove sorte.Grozd je srednje velik, zbijen, i podsjeća oblikom na krst. Bobice su srednje veličine, blago eleptične, zelenožute boje. Meso bobica je neobojeno. Berba grožđa obavlja se u prvoj nedjelji septembra.
Osnovne geološke kararakteristike i klimat crnogorskog vinogradarskog rejona
Crnogorski vinogradarski rejon šire posmatrano, čini najjužniji dio Jadranske obale pa za vina spravljena od crne sorte grožđa Vranac tradicionalnom vinifikacijom možemo reći da su specifična južnjačka vina. Ova vina odlikuju se većim sadržajem alkohola, punoćom, bogata su bojenim materijama i specifična su po svojim vinskim aromama.Prostiranje crnogorskog vinogradarskog rejona uglavnom se poklapa sa zonom uticaja mediteranske klime. Na čitavom području srednje mjesečne i godišnje temperature su vrlo ujednačene, pa tako u ljetnim mjesecima radi uticaja Jadranskog mora, temperature vazduha su nešto niže, da bi iz istih razloga jesenji mjeseci imali nešto viši prosijek srednji dnevnih temperatura od proljećnih mjeseci. Mraz na primorju je rijetka pojava a ljeta su veoma topla. Skadarsko jezero čini sa sjeveroistočne strane nastavak prostrane zetske kotline, slivajući se u obliku oštrouglog trougla južno od Skadra u Bojanu, kojom otiče u Jadransko more. Od Jadranskog mora ga dijeli stijenoviti planinski lanac Sutorman-Rumija, koji se strmo spušta i prema moru i prema Jezeru, pa je radi toga jugozapadna obala Jezera vrlo nerazgranata. Zemljište u okolini Jezera je močvarno i ima obilježje baruština.
Oblast oko Skadarskoga jezera i Zetsko-Bjelopavlićke ravnice imaju slične temperaturne karakteristike kao primorje, kako radi snažnijeg uticaja, tako i radi velike vodene površine Skadarskog jezera.Ovaj dio Crnogorskog vinogradarskog reona ima najviše julske temperature u Crnoj Gori. To je dijelom posljedica male nadmorske visine, neznatne oblačnosti, i male količine padavina u toku ljeta, a dijelom golih krečnjačkih stijena po obodu ravnice koje se ljeti jako zagrijavaju.Crnogorski vinogradarski reon tako ima neznatno modifikovan mediteranski tip godišnjeg hoda padavina koji se odlikuje maksimalnom količinom padavina u kasnoj jeseni i početkom zime, a izraziti minimum u ljetnim mjesecima.
Osnovni geološki supstrat čine kristalasti škriljci, lapori, pješčari, krčnjaci, dolomit i fliševi, uz neznatno učešće eruptivnih stijena. Na ovom supstratu razvili su se različiti tipovi zemljišta, prije svega crvenice i buavice, zatim siva ili sivosmeđa zemljišta, a u znatnoj mjeri učestvuju antropogenizirana aluvijalno–deluvijalna zemljišta različite dubine i skeletna zemljišta na fuvijo–glacijalnom šljunku. Ravnice u Crnoj gori ima veoma malo. Nju sačinjavaju ravnica u jugoistočnom dijelu crnogorskog primorja, kotline i karsna polja. Kotline su: zetska, sjeverno od Skadarskog Jezera i bjelopavlićka oko rijeke Zete. U ovim kotlinama u neogenu su bila jezera koja su deponovala svoje sedimente, te su zbog toga ove kotline najplodniji dijelovi Crne Gore. Jedan dio zetske kotline se međutim sastoji iz fluvnoglacijalnog okonglomerisanog pijeska i čljunka, te nije podesan za kulture, već jedino za proljetnu ispašu i vinovu lozu.
U karsnim dijelovima Crne Gore nalaze se karsne uvale, koje rijetko imaju više od 1 km dužine, kao i vrtače šiji prečnik ne iznosi više od nekoliko desetina metara. Njihova dna su prekrivena crvenicom (terra rossa), koja ostaje kao nerastvorivi dio krečnjaka.U primorskim krajevima u dolini
http://www.plantaze.co.me/
