Oštar diplomatski rečnik, pritisci, učestali sastanci visokih zvaničnika iz Evropske unije kod predsjednika Srbije, nejasne poruke srpskih političara – to su jasni signali o javnim i tajnim pritiscima kojima je Srbija svakodnevno izložena zbog brzopleto podnijete rezolucije o Kosovu u Ujedinjenim nacijama.
I sve to pomalo podsjeća na kraj devedesetih, kada su se kod Miloševića gotovo svakodnevno smjenjivali svjetski zvaničnici - takođe zbog Kosova. Ovog puta je bombardovanje isključeno, ali je pred Srbiju postavljen novi jasan uslov: ili put ka EU ili Kosovo.
Strani ultimatumi: Ministri spoljnih poslova Njemačke i Velike Britanije Gvido Vestervele i Vilijem Hejg donijeli su predsjedniku Srbije dve jasne poruke: da će posle 9. septembra odnosi EU sa Srbijom biti ozbiljno narušeni, i da je ovo Srbiji posljednja prilika da nešto uradi kako bi to izbegla.
Uz isticanje da obje zemlje podržavaju put Srbije ka Evropskoj uniji, srpskim političarima je jasno stavljeno do znanja da su granice u Evropi završena stvar i da nema novih pregovora o statusu Kosova (Vestervele); da je važno pronaći način da se poboljša zajednički rad Beograda i Kosova, te da bi najbolje bilo da Srbija povuče svoju rezoluciju o Kosovu (Hejg). Nijedan od dvojice ministara nije jasno rekao šta bi Srbija dobila zauzvrat povlačenjem rezolucije, a bolje obaviješteni predviđaju da bi možda Savjet ministara EU mogao proslijediti srpsku kandidaturu za EU Evropskoj komisiji. Međutim, da li će Srbija išta dobiti za povlačenje rezolucije jasnije će biti nakon sastanka predsjednika Srbije i šefice spoljnih polsova EU Ketrin Ešton koji treba da se održi 7. septembra u Briselu, dva dana uoči početka zasijedanja Generalne skupštine UN.
Kao svojevrstan vid pritiska od strane SAD da se rezolucija povuče može se smatrati i razgovor predsjednika Srbije sa američkim kongresmenima koji je bio istoga dana kada i sastanak sa britanskim ministrom Hejgom.
Tajne i javne igre: Da srpski politički vrh nema koncepciju i ne zna šta hoće, slikovito je opisao sociolog Jovo Bakić. Podsjetivši na već izrabljenu rečenicu „Kosovo je srce Srbije“, on je rekao: „Ako je to tako onda je ovo težak infarkt“, odnosno da je najmanje loša opcija po Srbiju u ovom momentu - da sve učini da uđe u EU.
Drugu zanimljivu opasku dao je Vuk Drašković. Odgovarajući na pitanje ima li Srbija alternativu on je rekao: „Meni se čini da Srbija danas ne zna ni gde je, ni kud će“, odnosno da prevladava antiameričko raspoloženje. On je podsjetio da su u vrijeme protesta 1997. godine građani prolazeći ispred SAD ambasade klicali „ju-es-ej“, a da je ta ambasada zapaljena deset godina nakon tih demonstracija.
Ove dvije izjave možda najbolje oslikavaju konfuziju u kojoj se našla srpska spoljna politika. Tako je ministar Vuk Jeremić prvo putovao u Južnu Afriku - da lobira da se glasa za srpsku rezoluciju u UN kojoj se protivi EU. Zatim se vratio u Beograd da razgovara sa Hejgom o EU i svečano konstatovao da je za Srbiju EU prioritet. Dan kasnije, otišao je u Namibiju i Lesoto da - ponovo lobira za rezoluciju!?
Ipak, u priči o pritiscima zanimljiv je sastanak ministra spoljnih poslova Nemačke sa predstavnicima opozicije: Čedomirom Jovanovićem i Tomislavom Nikolićem. Da li EU u njima vidi alternativu sadašnjem režimu i šalje poruku da će vlast biti uzdrmana ako Srbija ostane tvrdoglavo na stanovištu da ne saradjuje?
Paralelni kolosjeci i poruke: Kako su nadležni u Beogradu shvatili riječi britanskog ministra spoljnih poslova da odbijanje povlačenje rezolucije Srbiju stavlja u težak položaj i da je u tom slučaju teže doći do kompromisa - pokazaće se već u narednih nekoliko dana.
Ipak, Hejg je bio precizan, rekavši da je Kosovo priznalo 80 odsto članica EU, 70 odsto članova Savjeta Evrope i 60 odsto članica OEBS-a. „Biti na suprotnoj strani komplikuje budućnost Srbije umesto da je čini lakšom“, smatra Hejg.
Drugim riječima, Srbija se nalazi u nezavidnom položaju: loše je ako izgubi na glasanju o rezoluciji u UN; ako, pak, dobije na glasanju opet je loše jer to pogoršava odnose sa Evropskom unijom. Zato je najčešće pominjana opcija da se sadašnja rezolucija - popravi amandmanima. Pitanje je, ipak, da li je to moguće nakon Hejgove posete koji je rekao da je kompromis u tome ako se povuče rezolucija i piše nova!?
Potraga za rješenjem: Posljednja priča koja je juče puštena u javnost je da Španija - jedna od pet članica EU koja nije priznala Kosovo – zajednički sa Srbijom i predstavnicima EU radi na novoj rezoluciji. Sve to rekao je ambasador Velike Britanije u Srbiji Stiven Vodsford, a priču je odmah demantovao ambasador Španije u Srbiji Injigo de Palasio Espanja, uz opasku da se radi na pronalaženju zadovoljavajućeg rešenja.
Za Ivana Vejvodu, direktora Balkanskog fonda za demokratiju Hejgova posjeta je ohrabrujuća, ali sada se treba usredsrediti na to da se, kako kaže Vejvoda, „uz pomoć glavnih spoljnih aktera“ dođe do pregovaračkog stola i da Srbija bude dio rješenja a ne problema. „Pošto je učinjen ovaj korak sa rezolucijom sada treba korigovati putanju, a za državu nije jednostavno da pokaže da menja odluke“, naveo je Vejvoda.Svjesni da je Kosovo zvanično izgubljeno potpisivanjem Kumanovskog sporazuma juna 1999. godine, srpskim političarima je teško to da glasno kažu jer niko od njih neće da preuzme odgovornost za, kako se obično kaže – gubitak Kosova.
Sa druge strane, vlast je izložena i unutrašnjim pritiscima od opozicije čiju snagu ne treba zanemariti i koja je prije četrdesetak dana u parlamentu Srbije dala zeleno svetlo za podnošenje rezolucije u UN.
Sada opozicija traži krivca, smjenu ministra spoljnih poslova, a za slučaj neuspjeha rezolucije u UN opzicionari najavljuju proteste i zahtejv za vanrednim parlamentarnim izborima. U masovnost protesta ovdašnji analitičari sumnjaju, ali niko ne dovodi u pitanje da će protesti uslijediti jer za izlazak ljudi na ulice kosovka rezolucija bila samo izgovor. Pravi razlog je loš standard i život bez jasne perspektive, ekonomske i političke.
Violeta CVEJIĆ
