Nakon što je što je policija podnijela krivične prijave protiv sadašnjeg i bivših direktora JP Nacionalni parkovi Crne Gore, kao i protiv direktora Agencije za zaštitu životne sredine Milana Gazdića, zbog, kako su naveli, sumnje na uništenje životne sredine i pričinjenu materijalnu štetu od preko pet miliona eura, oglasili su se iz Agencije za zaštitu životne sredine (AZŽS) i kazali da je za njih "iznenađujuća krivična prijava".
Njihovo saopštenje prenosimo integralno:
U cilju objektivnog informisanja javnosti, a povodom za nas iznenađujuće krivične prijave, za koju smo saznali iz sredstava informisanja, vezano za ingerencije, hronologiju i postupanje ove institucije, Agencija za zaštitu životne sredine informiše javnost o sljedećem:
Svjesni činjenice, da gradacija potkornjaka izaziva opravdanu zabrinutost javnosti, a u opštem prisustvu dezinformacija vezano za gradaciju potkornjaka u Nacionalnom parku „Prokletije”, i potrebi sječe stabala (koja pritom uopšte ne predstavljaja izvor gradacije potkornjaka) nalazimo za shodno da jasno, precizno i argumentovano iznesemo, stručne i naučne argumente za isto:
Gradacija potkornjaka ne počinje iznenada ili bez jasnog biološkog i ekološkog konteksta.
Da bi populacija “prešla” kritični prag brojnosti, mora postojati prethodna baza — tzv. reproduktivni materijal, odnosno veliki broj posječenih stabala, oslabjelih stabala, zatim suša, klimatski stres ili drugi faktori. Uz povoljne klimatske uslove, takav „materijal“ omogućava brzo umnožavanje i prelazak u fazu gradacije. Dakle, gradacija je posljedica dugotrajnog procesa, a ne izolovana pojava koja se „pojavila sama od sebe“. Razumijevanje uzroka je presudan faktor u određivanju efikasnih mjera — a ne površna i pogrešna pretpostavka, da masovna sječa može jednostavno „iskorijeniti“ problem.
Svjetske i evropske studije o suzbijanju gradacija potkornjaka (između ostalih, navodimo: Wermelinger 2004, Seidl et Rammer, 2016; Hlásny et al, 2021; Pietzsch et al. 2021) dosljedno pokazuju da:
- sanitarna sječa ima efekta samo u vrlo ranoj fazi infestacije, kada je broj žarišta ograničen;
- u fazama koje prevazilaze gradacioni prag brojnosti, sječa ne može zaustaviti gradaciju na širem prostoru;
- klimatski faktori (toplotni stres, suv period) imaju značajnu ulogu u održavanju populacionih talasa.
Agencija za zaštitu životne sredine, iako po Zakonu o zaštiti prirode nema neposrednu zakonsku nadležnost za obavljanje šumarskih fitosanitarnih mjera, dobrovoljno je stavila svoje znanje i kapacitete na raspolaganje da bi doprinijela suzbijanju gradacije. To je omogućilo da se, tokom dvije sezone monitoringa i primjene feromonskih klopki, ostvare konkretni rezultati u smanjenju brojnosti potkornjaka — što pokazuje da stručne, ciljane, naučno utemeljene mjere mogu dati rezultate tamo gdje sječe to ne mogu. Broj ulovljenih potkornjaka u 2024 godini je bio 14.300.760 jedinki a u 2025 godini 5.809.749 jedinki. Međutim, važno je naglasiti da Agencija nije i ne može biti nosilac šumarskih sanitarnih intervencija, jer takvu nadležnost Zakon ne predviđa. Svako insistiranje na primjeni sječe kao da je to „zakonska dužnost“-struke, nije utemeljeno u pravnom okviru i otvara prostor za pogrešne prakse i rizike. To je dodatni dokaz da ciljano praćenje i praćenje trendova, ima veći efekat od masovne, netargetirane sječe, naročito u zaštićenim područjima gdje svaka intervencija mora biti strogo opravdana.
Nacionalni parkovi su područja gdje upravljanje, mora prije svega poštovati prirodne procese i biodiverzitet. Sprovođenje masovne sječe bez jasnih i naučno utemeljenih efekata, ne samo da ne rješava uzrok problema, već stvara dodatne ekološke rizike kao što su fragmentacija staništa, povećanje erozije, smanjenje količine mrtvog drveta — što neposredno ima negativan uticaj na biodiverzitet.
U trenutku kada se pitanje gradacije potkornjaka u Nacionalnom parku „Prokletije“, pokušava predstaviti kao posljedica navodne neaktivnosti ili nezakonitog postupanja, dužni smo jasno i argumentovano saopštiti sljedeće:
Insistiranje na masovnoj sječi kao „jedinom rješenju“ predstavlja pojednostavljivanje kompleksnog biološkog problema i zanemarivanje savremenih naučnih saznanja.
Postupanje nadležnih organa u ovom slučaju, bilo je zasnovano isključivo na važećem zakonskom okviru. U zaštićenim područjima svaka intervencija mora biti planska, obrazložena i utemeljena na prethodnim analizama. Bez preciznih mapa žarišta, procjene zahvaćenih površina, procjene suve drvne mase i jasno definisanih lokacija i obima radova, ne postoje zakonski uslovi za odobravanje sječe.
Posebno zabrinjava činjenica da se protiv institucije koja je postupala u skladu sa zakonom i principima zaštite prirode pokreću krivični postupci, mimo jasnih nadležnosti i bez uvažavanja stručnih činjenica. Kriminalizacija stručnog mišljenja i zakonitog postupanja predstavlja opasan presedan i pokušaj da se odgovornost za kompleksan ekološki problem, prebaci na instituciju čija je primarna obaveza zaštita prirode, a ne sprovođenje šumarskih operativnih radova.
Podsjećamo da su nedavne revizije ukazale na sistemske slabosti u borbi protiv bespravne i prekomjerne sječe šuma, uključujući nedostatak koordinacije, kontrole i jasnih mehanizama upravljanja. Upravo zbog takvog institucionalnog konteksta, insistiranje na neselektivnoj sječi bez potpune dokumentacije i jasne procjene uticaja na biodiverzitet - bilo bi suprotno principima odgovornog upravljanja prirodnim resursima.
Crna Gora, kao ekološka država, ima ustavnu obavezu da šumske ekosisteme posmatra kroz njihovu multifunkcionalnu vrijednost. Svaka odluka koja zadire u zaštićena područja mora biti vođena dugoročnim interesom očuvanja prirodnog kapitala, a ne kratkoročnim ekonomskim pristupom.
Odbrana zakonitosti i struke nije opstrukcija — to je obaveza!
Uvjereni smo da će činjenice, nauka i važeći pravni okvir jasno pokazati da je postupanje bilo odgovorno, zakonito i u najboljem interesu zaštite prirode.
4
